ژان هانری دونان: بنیانگذار نهضت جهانی صلیب سرخ و هلال احمر
ژان هانری دونان (Jean Henri Dunant)، انساندوست، تاجر و فعال اجتماعی سوئیسی، چهرهای است که اصول اساسی امدادرسانی بیطرفانه در جنگها را پایهگذاری کرد. مشاهده مستقیم فاجعه جنگ سولفرینو در سال ۱۸۵۹، مسیر زندگی او را تغییر داد و منجر به تأسیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ (ICRC) و تدوین اولین کنوانسیونهای ژنو شد. دونان در سال ۱۹۰۱، به پاس این خدمات ماندگار، به عنوان یکی از اولین دریافتکنندگان جایزه صلح نوبل شناخته شد.
کلمات کلیدی: هانری دونان، صلیب سرخ، جنگ سولفرینو، جایزه صلح نوبل، کنوانسیون ژنو
۱. زندگینامه مختصر: از ژنو تا تجارت
هانری دونان در ۸ مه ۱۸۲۸ در ژنو، سوئیس، در خانوادهای ثروتمند و دارای فعالیتهای خیرخواهانه به دنیا آمد. این پیشینه مذهبی و اجتماعی، تأثیر عمیقی بر شکلگیری شخصیت انساندوست او گذاشت.
-
او با وجود تحصیلات ناتمام دبیرستان، به حوزه بانکداری و سپس تجارت در الجزایر روی آورد.
-
او از جوانی در امور اجتماعی فعال بود و عضویت در انجمن مسیحیان جوان (YMCA) را در کارنامه داشت.
۲. فاجعه سولفرینو: جرقهٔ یک ایده جهانی
نقطه عطف تاریخ بشردوستی در ژوئن ۱۸۵۹، و در جریان جنگهای استقلال ایتالیا رقم خورد. دونان برای پیگیری یک تجارت، خود را به نزدیکی میدان جنگ سولفرینو (شمال ایتالیا) رساند.
درگیری میان نیروهای اتریش و متحدین فرانسه و ساردین، صحنهای وحشتناک برجای گذاشت:
-
حدود ۴۰ هزار نفر کشته یا مجروح شدند.
-
مجروحان، از هر دو طرف، بدون مراقبت پزشکی کافی در میدان رها شده بودند و درد میکشیدند.
دونان که از این بینظمی و رنج به شدت متأثر شده بود، مأموریت تجاری خود را رها کرد. او با سازماندهی زنان و روستاییان محلی، بدون توجه به ملیت مجروحان، به امدادرسانی پرداخت. شعار او در این دوران این بود: “همه برادرند” (Tutti fratelli).
💡 نکته کلیدی: تجربه سولفرینو به دونان نشان داد که برای کمکرسانی در جنگ، نیاز به یک ساختار دائمی و بیطرف است.
۳. انتشار کتاب و تأسیس نهضت صلیب سرخ
دونان پس از بازگشت به ژنو، دیدههای خود را در کتاب تأثیرگذار «خاطرهای از سولفرینو» (A Memory of Solferino) در سال ۱۸۶۲ منتشر کرد. این کتاب تنها شرح یک فاجعه نبود؛ بلکه شامل دو پیشنهاد انقلابی بود:
-
تشکیل جمعیتهای امدادی ملی: ایجاد گروههای داوطلب آموزشدیده در زمان صلح برای کمک به مجروحان جنگی.
-
تصویب یک معاهده بینالمللی: وضع قوانینی برای تضمین بیطرفی کارکنان پزشکی و مراکز درمانی در میدان جنگ.
مراحل اجرایی ایده:
| سال | واقعه | اهمیت |
| ۱۸۶۳ | تأسیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ (ICRC) | تأسیس اولیه کمیته چهار نفرهای که بعدها هسته اصلی صلیب سرخ شد. |
| ۱۸۶۴ | اولین کنوانسیون ژنو | ۱۲ دولت معاهدهای را امضا کردند که تضمینکننده حمایت از مجروحان و خدمات پزشکی در جنگ بود. |
| نشانه | صلیب سرخ | به احترام پرچم سوئیس، علامت صلیب سرخ بر روی زمینه سفید به عنوان نشان حمایت انتخاب شد. |
۴. سالهای فراموشی و بازگشت شکوهمند
پس از موفقیتهای بزرگ در عرصه بشردوستی، زندگی شخصی دونان با بحران جدی روبرو شد. او در سال ۱۸۶۷ به دلیل سوء مدیریت مالی و ورشکستگی کسبوکارش، دچار فقر و انزوای شدید شد و مجبور به ترک ژنو و کنارهگیری از صلیب سرخ شد. او سالهای طولانی را در گمنامی و فقر سپری کرد.
دریافت جایزه صلح نوبل (۱۹۰۱)
با این حال، خدمات تاریخی او هرگز فراموش نشد. در سال ۱۸۹۵، یک روزنامهنگار سوئیسی او را در آسایشگاهی در هایدن پیدا کرد و داستان زندگیاش را منتشر نمود. این امر توجهات را دوباره به او جلب کرد.
در سال ۱۹۰۱، هانری دونان به دلیل تلاشهایش برای صلح و تأسیس صلیب سرخ، اولین جایزه صلح نوبل را (به طور مشترک) دریافت کرد. او در ۳۰ اکتبر ۱۹۱۰ در هایدن درگذشت.
۵. میراث ابدی دونان
امروزه، نهضت جهانی صلیب سرخ و هلال احمر، با بیش از ۹۷ میلیون داوطلب در سراسر جهان، بزرگترین میراث هانری دونان است.
-
روز جهانی صلیب سرخ و هلال احمر: روز تولد او، ۸ مه، هر ساله به عنوان روز جهانی این نهضت گرامی داشته میشود.
-
اصول هفتگانه: اصول اساسی این نهضت، شامل انساندوستی، بیغرضی، بیطرفی، استقلال، خدمات داوطلبانه، یگانگی و جهانشمولی، مستقیماً از دیدگاههای دونان نشأت میگیرد.
ژان هانری دونان، با قلب خود، مرزها را در نبردها از بین برد و نشان داد که رنج بشری نباید ابزار سیاستورزی باشد.
